[TR] HPE Morpheus Enterprise Costing ile Tenant Bütçeleri, Faturaları ve Kullanım Üzerinden Maliyet Yönetimi

Bulut altyapılarında maliyet yönetimi çoğu zaman kaynak yönetiminden daha karmaşık hale gelebilir. Bir test makinesi açık unutulur bir ekip kısa süreli ihtiyaç için yeni kaynaklar oluşturur, farklı tenant’lar veya kullanıcılar kendi iş yüklerini büyütür ve ay sonunda ortaya çıkan toplam maliyet beklenenden çok daha yüksek olabilir.

HPE Morpheus Enterprise’daki Costing ekranı tam olarak bu problemi çözmek için tasarlanmış merkezi bir maliyet görünürlüğü alanıdır.

Bu bölüm sayesinde kurumlar yalnızca ne kadar harcama yapıldığını görmekle kalmaz; aynı zamanda harcamayı önceden planlayabilir, gerçekleşen maliyeti bütçeyle karşılaştırabilir, aylık fatura detaylarını inceleyebilir ve kullanım bazlı ücretlendirme süreçlerini takip edebilir.

HPE Morpheus Enterprise arayüzünde Costing bölümüne Operations > Costing menüsü üzerinden erişilir.

Bu alan üç ana başlıktan oluşur: Budgets, Invoices ve Usage.

Bu üç bölüm birlikte düşünüldüğünde uçtan uca bir maliyet yönetim döngüsü ortaya çıkar. Budgets ile hedef bütçe belirlenir, Invoices ile gerçekleşen maliyetler ayrıntılı biçimde izlenir, Usage ile de servis planlarına bağlı kullanım ve fiyatlandırma bilgileri takip edilir.

Costing Ekranının Temel Amacı

Costing ekranının temel amacı bulut ve altyapı maliyetlerini görünür, ölçülebilir ve yönetilebilir hale getirmektir.

Özellikle çoklu bulut, hibrit bulut veya çok kiracılı yapılarda kaynakların kim tarafından, hangi ortamda, hangi süreyle ve hangi maliyetle kullanıldığını takip etmek kritik öneme sahiptir.

Bu ekran finans ekipleri, bulut yöneticileri, sistem yöneticileri ve tenant sahipleri için ortak bir maliyet dili oluşturur.

Teknik ekipler kaynak tüketimini analiz ederken finans ekipleri aynı veriyi bütçe, fatura ve chargeback/showback süreçleri için kullanabilir.

Böylece maliyet yönetimi yalnızca ay sonunda yapılan bir kontrol olmaktan çıkar, günlük operasyonun doğal bir parçası haline gelir.

Budgets: Harcamayı Önceden Planlamak

Budgets bölümü, belirli bir kapsam için bütçe oluşturmayı ve bu bütçeyi gerçekleşen maliyetlerle karşılaştırmayı sağlar. HPE Morpheus Enterprise’da bütçeler farklı seviyelerde tanımlanabilir. Bu kapsam bir Account, Tenant, Cloud, Group veya User olabilir.

Bu esneklik kurumların kendi organizasyon yapısına uygun maliyet kontrolü yapmasına imkân verir. Örneğin her departman için ayrı bir grup bütçesi, her müşteri veya iş birimi için ayrı bir tenant bütçesi, AWS ya da Azure gibi her bulut ortamı için ayrı bir cloud bütçesi tanımlanabilir. Böylece maliyetler yalnızca genel toplam olarak değil, sorumluluk alanlarına göre ayrıştırılmış şekilde takip edilir.

Yeni bir bütçe oluşturmak için Operations > Costing > Budgets ekranına gidilir ve + ADD butonu kullanılır. Açılan bütçe oluşturma penceresinde bütçeye bir ad verilir, isteğe bağlı açıklama eklenir ve bütçenin hangi kapsamla ilişkilendirileceği seçilir. Ardından dönem, yıl, tahmin modeli ve bütçe aralığı gibi bilgiler tanımlanır.

Bütçe oluştururken kullanılan temel alanlar şunlardır:

Name alanı bütçenin adını belirtir. Birden fazla bütçe kullanılan yapılarda anlaşılır ve standart bir adlandırma yapılması yönetimi kolaylaştırır.

Description alanı bütçenin amacı veya kapsamı hakkında açıklama eklemek için kullanılır.

Scope bütçenin hangi yapıya bağlanacağını belirler. Bu seçim, bütçenin hangi maliyet verileriyle karşılaştırılacağını da doğrudan etkiler.

Period bütçe dönemini ifade eder. Mevcut yapıda yıllık dönem kullanılır.

Year bütçenin geçerli olacağı yılı belirler. Gelecek yıllar için bütçe tanımlanabilir veya özel dönem ihtiyacı varsa Custom seçeneği kullanılabilir.

Forecast Model isteğe bağlı olarak tahmin modeli uygulanmasını sağlar. Bu model sayesinde bütçe aralıkları için öngörülen tutarlar hesaplanabilir ve grafiksel trend çizgileri oluşturulabilir.

Interval bütçenin aylık, çeyreklik veya yıllık olarak hangi aralıkta girileceğini belirler. Çeyreklik veya yıllık tutar girildiğinde sistem bu değeri ilgili aylara eşit şekilde dağıtır.

Alanlar tamamlandıktan sonra SAVE CHANGES ile bütçe kaydedilir. Bu aşamadan sonra HPE Morpheus Enterprise, seçilen kapsamdaki gerçekleşen maliyetleri ilgili bütçeyle karşılaştırmaya başlar.

Çok Yıllı Bütçeler ve Mali Yıl Esnekliği

Her kurumun finansal takvimi standart Ocak-Aralık takvim yılıyla aynı olmayabilir. Bazı kurumlar özel mali yıl dönemleri kullanır bazıları ise birkaç yılı kapsayan uzun vadeli bütçelerle çalışır. HPE Morpheus Enterprise bu ihtiyacı karşılamak için Custom yıl seçeneği sunar.

Bütçe oluşturma veya düzenleme ekranında Year alanından belirli bir yıl yerine Custom seçildiğinde Start Date ve End Date alanları aktif hale gelir. Bu alanlar kullanılarak özel mali yıl dönemi veya çok yıllı bütçe periyodu belirlenebilir.

Bu yapı ile en fazla üç yıllık bütçe tanımlanabilir. Ancak önemli bir kısıt vardır girilen dönem bir, iki veya üç tam yıl olmalıdır. Kısmi yıl tanımlamaları desteklenmez. Bu yaklaşım, özellikle uzun soluklu projeler, çok yıllı sözleşmeler, kamu kurumları veya özel mali takvim kullanan şirketler için oldukça kullanışlıdır.

Bütçe İzleme: Gerçekleşen Maliyeti Hedefle Karşılaştırmak

Bir bütçenin asıl değeri oluşturulduktan sonra gerçekleşen maliyetlerle karşılaştırılabilmesidir. HPE Morpheus Enterprise’da mevcut bütçeler Operations > Costing > Budgets ekranından açılarak detaylı biçimde incelenebilir.

Bütçe detayında bütçelenen tutar ile gerçekleşen maliyet karşılaştırılır. Belirli bir ay için gösterilen gerçekleşen maliyet aynı kapsama sahip invoice üzerinde raporlanan toplam maliyetle uyumludur. İçinde bulunulan ay henüz tamamlanmadığı için bu ayda gerçekleşen maliyet yerine tahmini veya projected maliyet değeri kullanılabilir.

Maliyet verisinin kaynağı kullanılan cloud tipine göre değişir. AWS, Microsoft Azure veya Google Cloud Platform gibi public cloud ortamlarında veriler ilgili sağlayıcının canlı maliyet API’lerinden alınabilir. VMware gibi private cloud ortamlarında ise HPE Morpheus Enterprise’ın kendi yerleşik maliyet ölçümleme mekanizması devreye girer.

Bu sayede bütçe takibi yalnızca public cloud faturalarına bağlı kalmaz on-prem ve private cloud tüketimleri de aynı maliyet yönetim yaklaşımı içinde değerlendirilebilir.

Cloud Bütçeleri

Bir bütçe doğrudan bir Cloud kapsamına bağlandığında ilgili cloud’un detay ekranında da maliyet-bütçe karşılaştırması görülebilir. Bunun için Infrastructure > Clouds ekranından ilgili cloud seçilir ve Summary sekmesi incelenir.

Bu görünüm cloud yöneticilerine pratik bir avantaj sağlar. Yöneticiler kendi sorumluluk alanındaki bulut ortamının bütçe karşısında nasıl ilerlediğini ayrı bir rapor ekranına gitmeden görebilir.

Çoklu cloud kullanılan yapılarda her cloud’un bütçe performansını ayrı ayrı izlemek maliyet kontrolünü ciddi şekilde kolaylaştırır.

Budget Analytics

Bütçe verileri yalnızca Costing bölümünde değil, Analytics tarafında da analiz edilebilir. Operations > Analytics > Budget Analysis ekranında Account, Tenant, Cloud, Group veya User kapsamlarından biri seçilerek bütçe analizi yapılabilir.

Seçilen kapsam için bir bütçe tanımlıysa sistem bütçelenen tutarlarla gerçekleşen maliyetleri karşılaştırmalı şekilde gösterir.

Bu alan özellikle yönetim raporlaması, dönemsel maliyet değerlendirmesi ve trend analizi için faydalıdır.

Invoices: Maliyetin En Ayrıntılı Görünümü

Invoices bölümü HPE Morpheus Enterprise’ın maliyet verilerini en detaylı şekilde sunduğu alandır. Faturalar aylık dönemler üzerinden oluşturulur ve maliyetleri farklı kaynak, tenant, kullanıcı, grup, cloud veya instance seviyelerinde incelemeye imkân verir.

Varsayılan olarak invoice listesi son üç aya ait faturaları tüm cloud’lar ve tüm invoice tipleri genelinde gösterir. Ancak bu görünüm tarih, cloud, tür ve farklı filtrelerle kolayca daraltılabilir. Böylece yalnızca belirli bir ayın, belirli bir cloud’un, belirli bir tenant’ın veya belirli bir kaynak türünün maliyetleri analiz edilebilir.

Invoices ekranının en güçlü yönlerinden biri özelleştirilebilir tablo yapısıdır. Kullanıcılar hangi kolonların görüntüleneceğini seçebilir, gereksiz alanları kaldırabilir, farklı filtre kombinasyonları oluşturabilir ve bu görünümleri kaydedebilir. Bu sayede her ekip kendi ihtiyacına uygun maliyet ekranını oluşturabilir.

Örneğin finans ekibi toplam maliyet, toplam fiyat, ay içi maliyet ve dönem bilgilerine odaklanabilir. Operasyon ekibi cloud, instance, server, plan ve tenant gibi teknik ilişkilendirme alanlarını öne çıkarabilir. Tenant yöneticileri ise kullanıcı veya grup bazlı maliyet dağılımını takip edebilir.

Public Cloud ve On-Prem Cloud Faturaları

HPE Morpheus Enterprise, AWS, Microsoft Azure ve Google Cloud Platform gibi yaygın kullanılan public cloud sağlayıcıları için canlı maliyet senkronizasyonunu destekler. Bu özellik ilgili cloud entegrasyonunun düzenleme ekranındaki Costing alanından etkinleştirilir.

Bunun için Infrastructure > Clouds ekranından ilgili cloud seçilir EDIT butonuna tıklanır ve Costing ayarı yapılandırılır.

Canlı maliyet senkronizasyonu etkinleştirildiğinde HPE Morpheus Enterprise, public cloud sağlayıcısından aldığı maliyet verilerini invoice kayıtlarına dönüştürür. Bu kayıtlar ay başından bugüne oluşan maliyetleri, ay sonu tahminlerini, geçmiş maliyet verilerini ve detaylı maliyet kırılımlarını içerebilir.

On-prem cloud ortamları için de benzer bir yapı sunulur. HPE Morpheus Enterprise, şirket içi cloud ortamlarında maliyetleri hesaplayabilmek için kendi costing servisini kullanır. İlgili cloud entegrasyonunda Sync Costing seçeneği etkinleştirildiğinde, on-prem kaynaklara ait maliyetler de invoice kayıtlarına dahil edilir.

Bu yaklaşım hibrit bulut ortamlarında büyük avantaj sağlar. Kurumlar AWS, Azure veya GCP gibi public cloud maliyetleriyle VMware gibi private cloud maliyetlerini aynı platformda ve benzer mantıkla takip edebilir.

Invoice List Page ve Toplu Maliyet Verileri

Invoice listesi, seçilen filtrelere göre oluşan faturaların genel özetini sunar. Bu sayfa belirli bir invoice kaydına detaylı inceleme için ulaşmayı kolaylaştırırken aynı zamanda üst seviye toplamları da gösterir.

Bu ekranda yer alan temel metrikler şunlardır:

• Periods, seçilen başlangıç ve bitiş tarihine göre toplam dönem sayısını gösterir. Tarih filtresi uygulanmadığında varsayılan olarak üç aylık dönem görüntülenir. Tek bir ay seçildiğinde ilgili ay adı gösterilir.
• Total Invoices, mevcut filtrelere göre listelenen toplam invoice sayısını ifade eder.
• MTD Cost, ay başından bugüne kadar oluşan toplam maliyeti gösterir.
• Total Cost, seçilen invoice kayıtları için beklenen ay sonu toplam maliyetini ifade eder.

Bu metrikler özellikle ay kapanmadan önce maliyetlerin nereye gideceğini görmek açısından önemlidir. Böylece maliyetler yalnızca geçmişe dönük değil, ileriye dönük olarak da değerlendirilebilir.

Özelleştirilmiş Invoice Görünümleri

Invoices ekranında özel görünüm oluşturmak için dişli simgesi kullanılır. Buradan kolonlar seçilir veya kaldırılır, ardından + add view seçeneğiyle yeni görünüm kaydedilir.

Görünüme ad ve açıklama verilebilir. İstenirse bu görünüm varsayılan olarak da ayarlanabilir.

Bu özellik HPE Morpheus Enterprise Costing ekranını farklı ekipler için çok daha kullanışlı hale getirir. Çünkü her ekip aynı ham veriye bakmak zorunda kalmaz; kendi ihtiyacına uygun veri kesitini kaydedip tekrar kullanabilir.

Örneğin bir finans yöneticisi sadece tenant, dönem, MTD cost, total cost ve total price alanlarını içeren sade bir görünüm kullanabilir. Bir bulut yöneticisi ise cloud, instance, server, plan, compute cost, storage cost ve network cost gibi teknik detayları içeren daha ayrıntılı bir görünüm tercih edebilir.

Invoice Kolonları ve Maliyet Kırılımları

Invoice görünümünde çok sayıda kolon kullanılabilir. Bu kolonlar, faturanın hangi kaynakla ilişkili olduğunu, hangi döneme ait olduğunu ve maliyetin hangi kalemlerden oluştuğunu anlamayı sağlar.

Temel kimlik ve referans alanları arasında Invoice ID, Type, Ref ID, Reference, Cloud ID, Cloud, Instance ID, Instance, Server ID, Server, Cluster ID, Cluster, Plan ID, Plan, Group, User ve Tenant gibi bilgiler bulunur.

Dönemsel alanlar arasında Period, Interval, Start Date, End Date, Ref Start ve Ref End yer alır. Bu alanlar, invoice kaydının hangi aylık döneme ait olduğunu ve referans nesnesinin o dönem içinde ne zaman aktif olduğunu gösterir.

Maliyet alanları ise compute, storage, network ve ek maliyet kalemleri şeklinde ayrılır. Compute Cost, Storage Cost, Network Cost, Extra Cost, MTD Cost ve Total Cost gerçek maliyetleri ifade eder. Bu değerler mümkün olduğunda public cloud maliyet API’lerinden veya Sync Costing etkinleştirilmiş on-prem cloud ortamlarından alınır.

Canlı maliyet verisinin bulunmadığı durumlarda HPE Morpheus Enterprise’ın kendi kullanım ve fiyatlandırma verisine dayanan metered alanlar kullanılır. Metered Compute Cost, Metered Storage Cost, Metered Network Cost, Metered MTD Cost ve Metered Total Cost bu kapsamdadır.

Burada önemli bir ayrım vardır: Cost alanları kurumun gerçek maliyetini, Price alanları ise maliyet üzerine markup eklenmiş fiyatı temsil eder. Başka bir ifadeyle cost, size oluşan maliyeti; price ise tenant’a, kullanıcıya veya müşteriye yansıtılabilecek fiyatı gösterir. Bu ayrım chargeback ve showback modelleri için oldukça önemlidir.

Invoice Types: Fatura Türleri

HPE Morpheus Enterprise’da invoice kayıtları farklı kaynak türleriyle ilişkilendirilebilir. Bu türler maliyetin hangi seviyede hesaplandığını anlamak açısından önemlidir.

• Cloud tipi invoice, public cloud, private cloud, hybrid cloud veya bare metal bağlantısı gibi cloud entegrasyonu seviyesindeki maliyetleri temsil eder.

• Container tipi invoice, bir Morpheus Instance’ının tek bir node’una karşılık gelir. Bu node bir sanal makine veya Docker container olabilir.

• Group tipi invoice, belirli bir grubun erişebildiği ve kullandığı kaynaklarla ilişkili maliyetleri ifade eder.

• Server tipi invoice, HPE Morpheus Enterprise tarafından envantere alınan veya yönetilen host, sanal makine ya da bare metal sunucu maliyetlerini kapsar.

• Instance tipi invoice, tek bir yatay ölçeklenebilir hizmet veya iş yükü olarak değerlendirilen VM ya da container kümesini temsil eder.

• Resource tipi invoice, HPE Morpheus Enterprise’ın maliyeti diğer belirli kaynak türlerinden biriyle ilişkilendiremediği durumlarda kullanılır.

• User tipi invoice, belirli bir kullanıcının sahip olduğu kaynakların ilgili fatura dönemindeki maliyetlerini toplar.

• Volume tipi invoice ise mümkün olduğunda disk veya volume seviyesindeki maliyetleri gösterir.

Fatura türleri analiz edilirken dikkatli olunmalıdır. Bazı invoice tipleri daha geniş kapsamlıdır ve daha dar kapsamlı invoice kayıtlarında görülen maliyetleri de içerebilir. Örneğin bir container invoice kaydı, instance içindeki tek bir node maliyetini gösterirken, aynı döneme ait instance invoice kaydı bu node’un maliyetini zaten kapsıyor olabilir. Bu nedenle farklı invoice türleri toplanırken çift sayım riskine dikkat edilmelidir.

Invoice Detail Page: Summary, History ve Line Items

Bir invoice kaydı açıldığında detay sayfasında üç temel sekme bulunur: Summary, History ve Line Items.

• Summary sekmesi, invoice’un bağlı olduğu kaynak hakkında genel referans bilgilerini gösterir. Kaynağın tipine göre görüntülenen bilgiler değişebilir. Bu alanda toplam maliyet, ay içi gerçekleşen maliyet, ay sonu tahmini ve compute, storage, network gibi maliyet kırılımları yer alır.

• History sekmesi, ilgili kaynağın zaman içindeki maliyet ve fiyat değişimini gösterir. Kaynak birden fazla fatura dönemi boyunca var olduysa, dönemsel değişim bu sekmede daha net izlenebilir. Grafikler sayesinde maliyet artışı, azalışı veya kaynak davranışındaki değişiklikler görsel olarak değerlendirilebilir.

• Line Items sekmesi, desteklenen kaynak türlerinde maliyeti oluşturan detay satır kalemlerini listeler. Bu alan toplam maliyetin hangi bileşenlerden oluştuğunu anlamak için oldukça değerlidir. Özellikle public cloud maliyetlerinin ayrıştırılması, detaylı chargeback süreçleri ve anomali tespiti için önemli bir görünürlük sağlar.

Usage: Kullanım Bazlı Ücretlendirme Takibi

Operations > Costing > Usage bölümü, servis planlarında fiyatlandırması yapılmış instance, host ve diğer kaynakların kullanım bilgilerini gösterir. Bu bölüm, invoice ekranından biraz farklı bir soruya yanıt verir: Tanımlı fiyatlandırma modeline göre hangi kaynak ne kadar kullanım üretmiştir?

Usage ekranının doğru veri gösterebilmesi için iki temel ön koşul vardır. Öncelikle Administration > Settings > Provisioning altında pricing özelliği etkinleştirilmelidir. Ardından Administration > Plans & Pricing bölümünde servis planları price set’lerle yapılandırılmalıdır. Bu yapılandırmalar tamamlanmadan Usage ekranında beklenen fiyatlandırma bilgileri görüntülenmeyebilir.

Usage ekranında varsayılan olarak tüm instance’lar, keşfedilen kaynaklar, sanal imajlar ve snapshot’lar listelenir. En güncel kullanım bilgileri üstte gösterilir. Bir kullanım kaydında ek ayrıntı varsa satırın sol tarafında küçük bir ok yer alır. Bu ok genişletildiğinde CPU, memory ve storage gibi daha ayrıntılı maliyet kırılımları görüntülenebilir.

Kullanım kayıtları Cloud, Date ve Type filtreleriyle daraltılabilir. Cloud filtresi yalnızca belirli bir cloud ortamındaki kaynakları göstermeyi sağlar. Date filtresi farklı tarih aralıklarına odaklanmak için kullanılır. Type filtresi ise belirli bir kullanım kaydı tipinin incelenmesine imkân verir.

Pratik bir örnek üzerinden düşünürsek, AWS üzerinde keşfedilmiş bir instance Running durumundayken compute ve storage maliyetleri birlikte hesaplanabilir. Aynı instance Stopped durumuna geçtiğinde compute maliyeti durabilir, ancak storage maliyeti devam edebilir. Bu durum, kapatılmış ancak silinmemiş kaynakların neden hâlâ maliyet oluşturduğunu açıkça gösterir.

API ve CLI Üzerinden Usage Verilerine Erişim

Usage bilgileri yalnızca web arayüzünden görüntülenmek zorunda değildir. HPE Morpheus Enterprise API ve CLI üzerinden de kullanım verilerine erişilebilir. Bu özellik özellikle tenant bazlı raporlama, otomatik maliyet analizi, chargeback süreçleri veya harici finans sistemleriyle entegrasyon senaryolarında oldukça kullanışlıdır.

Bununla birlikte Usage ekranını görüntüleyebilmek için kullanıcının uygun rol izinlerine sahip olması gerekir. Özellikle Operations: Usage yetkisinin ilgili kullanıcı veya role tanımlanmış olması önemlidir.

Costing Ekranını Etkili Kullanmak İçin Önerilen Yaklaşım

Costing ekranından maksimum fayda sağlamak için Budgets, Invoices ve Usage bölümlerini ayrı ayrı değil, birbirini tamamlayan parçalar olarak değerlendirmek gerekir.

Öncelikle kurumun finansal sorumluluk modeline uygun kapsamlar belirlenmelidir. Tenant, cloud, grup veya kullanıcı bazında bütçeler oluşturularak harcama hedefleri netleştirilmelidir. Ardından mümkün olan public cloud entegrasyonlarında canlı maliyet senkronizasyonu etkinleştirilmeli, on-prem cloud ortamlarında ise Sync Costing seçeneği kullanılmalıdır. Böylece invoice verileri gerçek ve güncel maliyet bilgileriyle beslenir.

Sonraki adımda, sık kullanılan analiz ihtiyaçları için özelleştirilmiş invoice görünümleri hazırlanmalıdır. Finans, operasyon ve tenant yönetimi ekiplerinin farklı kolonlarla çalışması, maliyet analizini daha hızlı ve anlaşılır hale getirir.

Son olarak Usage bölümünün anlamlı veri üretmesi için pricing ve service plan yapılandırmaları doğru yapılmalıdır. Servis planları fiyat setleriyle ilişkilendirildiğinde, kullanım verileri yalnızca teknik tüketimi değil, bu tüketimin mali karşılığını da gösterir.