[TR] Exchange Server SE Lisanslama ve Satın Alma Süreci

Exchange Server Subscription Edition (SE) özellikle satın alma süreci, hangi lisans modelinin geçerli olduğu ve hangi kanal üzerinden nasıl temin edilebileceği konusunda ciddi bir kafa karışıklığı bulunuyor. Bu da aslında çok şaşırtıcı değil çünkü Microsoft lisanslama dünyası çoğu zaman teknik detaylarla ticari modellerin iç içe geçtiği dikkatli okunması gereken bir alandır.

Bu makalemde Exchange Server SE’nin nasıl satın alınabildiğini, Exchange Server 2019 ile lisanslama açısından neden aynı çerçevede değerlendirildiğini ve farklı satın alma yöntemlerinin hangi sınırlar içinde kullanılabildiğini sade ama detaylı bir dille ele alacağız.

Exchange Server SE aslında nasıl lisanslanıyor?

En başta şu önemli noktayı netleştirmek gerekiyor Exchange Server SE’nin lisans modeli, Exchange Server 2019 ile aynıdır. Bu bilgi yorum ya da tahmin değil doğrudan Microsoft’un resmi Product Terms sayfasındaki lisans hükümlerine dayanır. Dolayısıyla Exchange Server SE için bambaşka sıfırdan tasarlanmış bir lisans mekanizması yoktur. Microsoft burada yeni bir ürün ailesi mantığı değil mevcut kurumsal lisanslama yaklaşımının devamını benimsemiştir.

Microsoft Product Terms üzerinde Effective Date alanı kullanılarak geçmiş ve güncel lisans şartları karşılaştırıldığında Exchange Server 2019 ile Exchange Server SE için kullanılan lisans dili neredeyse birebir aynıdır. Değişen temel unsur ürün adıdır modelin mantığı ise aynen korunur.

Bu modelin merkezinde Server/CAL yaklaşımı yer alır. Yani yalnızca sunucuyu lisanslamak yeterli değildir yazılıma erişecek kullanıcılar veya cihazlar için de uygun erişim lisanslarının sağlanması gerekir. Ayrıca klasik lisanslama yolunda Software Assurance (SA) artık kritik bir zorunluluk haline gelmiştir.

Üç temel lisanslama yolu

Exchange Server SE için lisanslama tarafında kabaca üç farklı yol öne çıkıyor:

1. Klasik L+SA modeli

Bu modelde sunucu lisansı aktif Software Assurance ile birlikte alınır. Yani yalnızca lisansı satın almak yetmez SA’nın da bu yapının bir parçası olması gerekir. Özellikle Exchange Server 2019 ile birlikte bu yaklaşım belirginleşmiş SE sürümünde de devam etmiştir.

2. Exchange Online abonelikleri üzerinden hak kazanımı

Microsoft burada yalnızca geleneksel sunucu lisansına bağlı kalmıyor. Belirli bulut abonelikleri de kurumlara Exchange Server SE kullanım hakkı sağlayabiliyor. Örneğin:

• Exchange Online Plan 1, Standard lisanslara karşılık gelen bir yol sunar.
• Exchange Online Plan 2, Enterprise lisanslamaya denk düşen haklar sağlayabilir.

3. CAL ve ML eşdeğer lisansları

Bazı Office 365 ve Microsoft 365 paketleri de CAL eşdeğeri haklar sunarak kurumların Exchange Server SE erişim gereksinimlerini karşılamasına yardımcı olur. Bu nedenle kurumların sadece “sunucu lisansı aldım, iş bitti” mantığıyla değil ellerindeki Microsoft 365 ekosistemini de lisans perspektifinden değerlendirmesi gerekir.

Exchange Server SE nasıl satın alınır?

En sık gelen sorulardan biri de tam olarak bu “Exchange Server SE’yi nereden ve nasıl satın alabilirim?” Microsoft lisanslama kaynaklarına bakıldığında kurumların önünde üç temel satın alma kanalı olduğu görülüyor:

• Bir iş ortağı üzerinden yani CSP
• Microsoft satış temsilcisi üzerinden yani MCA-E
• Doğrudan Microsoft üzerinden, örneğin Microsoft 365 yönetim merkezi

Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta her kanalın aynı lisans modelini satamamasıdır. İşte kafa karışıklığının büyük bölümü de buradan çıkıyor.

CSP üzerinden Exchange Server SE satın almak mümkün mü?

Evet, mümkün. Ama önemli bir sınırlamayla.

CSP’ler yani Cloud Solution Provider iş ortakları doğrudan Software Assurance satamazlar. Bu da şu anlama gelir Exchange Server SE’yi L+SA modeliyle CSP üzerinden almak mümkün değildir.

Başka bir ifadeyle CSP kanalı üzerinden klasik kalıcı lisans + Software Assurance kombinasyonu sunulamaz.

Bunun yerine CSP’ler isimlerinden de anlaşılacağı gibi bulut abonelik lisansları satabilir. Bu da Exchange Online P1, Exchange Online P2 veya Microsoft 365 / Office 365 tabanlı CAL eşdeğeri haklar üzerinden Exchange Server SE kullanımına imkan tanıyabilir.

Yani CSP üzerinden Exchange Server SE’ye erişim sağlanabilir ancak bu erişim doğrudan klasik sunucu lisansı değil, cloud subscription license temelli bir hak olarak gelir.

Burada önemli bir pratik detay daha var On-premises kullanıcılar veya cihazlar için alınan bu abonelikler teknik olarak klasik anlamda “sunucuya atanmaz”. Bu daha çok kurumun kendi içinde takip etmesi gereken bir lisanslama ve uyumluluk yönetimi meselesidir.

Exchange Server 2019’da yapılan yanlışlar SE tarafında da kafa karıştırıyor

Bazı CSP iş ortaklarının geçmişte Exchange Server 2019 lisanslarını SA olmadan sattığına dair örnekler olduğu anlaşılıyor. Oysa bu model Exchange Server 2016 döneminde mümkün olsa da 2019 ile birlikte değişmişti. Aynı kural Exchange Server SE için de geçerlidir.

Bu yüzden kurumların “geçmişte böyle yapmıştık” yaklaşımıyla hareket etmesi ciddi lisanslama hatalarına yol açabilir.

Özellikle Office Server ürünlerinde SA zorunluluğu bulunan senaryolarda satın alma kanalının bu hakkı gerçekten sağlayıp sağlamadığı dikkatle incelenmelidir.

CSP üzerinden alım yapıldığında süreç nasıl ilerler?

Bir CSP üzerinden bulut abonelik lisansı alınırsa kurumun Microsoft ile bir Volume License (VL) ilişkisi kurması gerekir. Aslında Exchange Server satışlarının tamamı hacim lisanslama mantığına dayandığı için süreç eninde sonunda Microsoft ile kurulan lisans sözleşmesine bağlanır.

Bu süreçte genellikle CSP müşterinin Microsoft ile gerekli hacim lisans sözleşmesini başlatmasına yardımcı olur. Tenant hazır hale geldikten sonra kurum Microsoft 365 yönetim merkezi içindeki Volume License Software bölümüne erişebilir. Burası önemli bir merkezdir çünkü;

• Sunucu yazılımı buradan indirilebilir,
• Güncellemeler buradan alınabilir,
• Ürün anahtarları buradan görüntülenebilir,

Bugün için erişilebilen ürün anahtarlarının Exchange 2019 anahtarları olması normaldir ve bunlar hem Exchange 2019 hem de belirli senaryolarda Exchange SE için kullanılabilir. İleride Exchange SE’ye özel bir toplu güncelleme çıktığında SE’ye özgü ürün anahtarlarının da yine aynı lisans portalı üzerinden sağlanması beklenir.

Hybrid sunucular için ürün anahtarı konusu

Exchange ortamlarında hibrit yapı kullanan kurumların özellikle dikkat etmesi gereken ayrı bir konu daha var. Hybrid sunucular için kullanılan ürün anahtarı Hybrid Configuration Wizard (HCW) tarafından atanır ve bu anahtar yalnızca hibrit rol için geçerlidir.

Yani bu anahtar:

• mailbox barındıran sunucularda,
• public folder kullanan yapılarda,
• SMTP relay amacıyla çalışan sistemlerde,

genel amaçlı bir Exchange lisansı gibi kullanılamaz. Bu ayrımın gözden kaçırılması özellikle hibrit geçiş yapan kurumlarda yanlış lisans değerlendirmelerine neden olabilir.

MCA ile satın alma seçeneği nedir?

Microsoft’un daha modern ve dijital odaklı sözleşme yapılarından biri olan Microsoft Customer Agreement (MCA), lisanslama tarafında sadelik arayan kurumlar için öne çıkan modellerden biridir. Geleneksel büyük anlaşmalara kıyasla daha esnek bir yapıya sahiptir.

MCA’nın öne çıkan özellikleri şunlardır:

• minimum satın alma şartı yoktur,
• dijital olarak kabul edilir ve saklanır,
• süresi dolan klasik bir sözleşme mantığıyla işlemez,
• ürünler eklendikçe kapsamı güncellenir,
• yeni müşteriler kadar mevcut müşteriler için de uygundur,

Özellikle EA’dan MCA’ya geçmek isteyen kurumlar için bu model çoğu zaman yalnızca faturalama ve sözleşme modernizasyonu anlamına gelir.

Azure, Dynamics 365 ve Microsoft 365 gibi Microsoft’un bulut servisleri MCA altında sunulabilir. Bazı bölgelerde kurumlar bu hizmetleri doğrudan Microsoft’tan satın alabilirken, bazı durumlarda aynı yapı CSP üzerinden de ilerleyebilir.

Microsoft 365 E3/E5 için Extended Use Rights ne anlama geliyor?

Exchange Server SE ile ilgili duyurularda sıkça geçen kavramlardan biri de Extended Use Rights (EUR) oldu. Özellikle Microsoft 365 E3 ve E5 kullanıcı lisanslarıyla ilişkilendirilen bu haklar belirli programlar kapsamında müşterilere ek on-premises kullanım imkanı sağlar.

Bu hak kapsamında uygun lisansa atanmış bir kullanıcı için müşterinin kullanımına ayrılmış sunucular üzerinde şu yazılımların birden fazla kopyası kurulabilir:

• Exchange Server,
• SharePoint Server,
• Skype for Business Server,

Fakat burada önemli bir sınır vardır. Bu sunucu yazılımlarına erişim yalnızca ilgili Microsoft 365 E3/E5 User SL atanmış kullanıcılar veya external user kapsamında olan kişiler için geçerlidir.

Yani burada verilen hak “herkes kullansın” şeklinde sınırsız bir serbesti değil lisans atanmış kullanıcılarla sınırlı, kontrollü bir kullanım modelidir.

Hangi programlar Office Server için Extended Use Rights sağlıyor?

Bu hakların geçerli olduğu programlar arasında şunlar yer alır:

• Enrollment for Education Solutions (EES),
• Enterprise Agreement / Enterprise Subscription / Server and Cloud Enrollments,
• Microsoft Customer Agreement for Microsoft 365 A3/A5,
• Microsoft Products and Services Agreement (MPSA),
• Open License,
• Open Value / Open Value Subscription,
• Open Value Subscription for Education Solutions,

Buna karşılık Microsoft Online Subscription Agreement (MOSA) kapsamında Office Server Extended Use Rights bulunmaz. Bu ayrım özellikle yalnızca bulut aboneliği satın alan ama on-premises hak bekleyen kurumlar için kritik öneme sahiptir.

Lisanslama karmaşık, ama cevabı resmi kaynaklarda saklı

Exchange Server SE etrafındaki tartışmaların büyük bölümü aslında ürünün kendisinden değil lisanslama modelinin yanlış yorumlanmasından kaynaklanıyor. Oysa temel gerçek oldukça net Exchange Server SE, lisanslama açısından Exchange Server 2019’un devamıdır.

Bu da şu anlama gelir:

• Klasik lisanslama istiyorsanız SA zorunluluğunu göz ardı edemezsiniz.
• CSP üzerinden alım yapacaksanız bunun L+SA değil, bulut abonelikleri üzerinden ilerleyeceğini bilmeniz gerekir.
• Microsoft 365 ve Exchange Online lisansları bazı durumlarda on-premises kullanım hakkı sağlayabilir.
• Hybrid sunucular için verilen ürün anahtarları genel kullanım lisansı değildir.
• En doğru ve bağlayıcı kaynak, her zaman Microsoft’un Product Terms ve lisanslama sayfalarıdır.

Kısacası Exchange Server SE satın almayı ya da mevcut ortamınızı bu sürüme taşımayı düşünüyorsanız, yalnızca teknik gereksinimleri değil lisanslama modelini de en az mimari tasarım kadar dikkatli planlamanız gerekir. Çünkü doğru lisanslama sadece maliyet kontrolü değil aynı zamanda denetim uyumluluğu ve sürdürülebilir BT yönetimi açısından da kritik önemdedir.